Fact Check: અરુણાચલ પ્રદેશના કેટલાક ભાગો પર ચીનના નિયંત્રણના દાવાવાળો સૈન્ય અધિકારીનો વીડિયો ડીપફેક છે

નવી દિલ્હી (વિશ્વાસ ન્યૂઝ). ભારત-તિબેટ સરહદ પોલીસ (ITBP) ના મહાનિદેશક શત્રુજીત સિંહ કપૂરે ઓક્ટોબર 2026 માં કહ્યું કે અરુણાચલ પ્રદેશના ઘણા વિસ્તારોમાં જુલાઈ 2026 થી ચીની સૈનિકો સાથે સામસામે અથડામણની સ્થિતિ બનેલી છે. આ પછી એક સૈન્ય અધિકારીનો કથિત વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થઈ રહ્યો છે, જેમાં તેમને એમ કહેતા સાંભળી શકાય છે કે અરુણાચલ પ્રદેશના આસાફિલા, લોંગજુ અને તકસિંગ સર્કલ પર ચીનનું નિયંત્રણ ચિંતાજનક છે.

વિશ્વાસ ન્યૂઝે વાયરલ દાવાની તપાસ કરી તો જાણવા મળ્યું કે આ વીડિયો ડીપફેક છે. હકીકતમાં, ઓક્ટોબર 2023 માં તત્કાલીન મેજર જનરલ ગિરીશ કાલિયાએ એક પ્રેસ કોન્ફરન્સ દરમિયાન નિયંત્રણ રેખા (LoC) પારથી ઘૂસણખોરીના પ્રયાસોનો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવ્યું હતું કે આવા 10 પ્રયાસોને નિષ્ફળ બનાવવામાં આવ્યા હતા અને 27 આતંકવાદીઓને ઠાર કરવામાં આવ્યા હતા. તે વીડિયોનો ઓડિયો બદલીને હવે વાયરલ કરવામાં આવી રહ્યો છે.

શું છે વાયરલ પોસ્ટ?

ફેસબુક યુઝર ‘Bhanvar Singh’ એ 26 ઓક્ટોબર 2026 ના રોજ એક વીડિયો શેર (આર્કાઇવ લિંક) કરતાં લખ્યું, “આસાફિલા, લોંગજુ અને તકસિંગ સર્કલ પર ચીનનું નિયંત્રણ ચિંતાજનક છે. આપણને અરુણાચલ પ્રદેશની ‘જનરેશન ઝેડ’ સામે અર્ધલશ્કરી દળોને તૈનાત કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે, ચીનનો સામનો કરવા માટે નહીં. – લેફ્ટનન્ટ જનરલ ગિરીશ કાલિયા, જીઓસી સ્પીયર કોર્પ્સ (3 કોર્પ્સ), એવીએસએમ, વીએસએમ.”

આ કથિત વીડિયોમાં સૈન્ય અધિકારીને એમ કહેતા સાંભળી શકાય છે, “આ ખરેખર શરમજનક છે કે ચીને અરુણાચલ પ્રદેશના આસાફિલા, લોંગજુ અને તકસિંગ સર્કલ પર કબજો કરી લીધો છે. અમે કેન્દ્ર સરકાર પાસે લોજિસ્ટિક્સ/પુરવઠાની માંગ કરી રહ્યા છીએ, પરંતુ અમને કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે ચીન સામે તેનો ઉપયોગ કરવાને બદલે અર્ધલશ્કરી દળોને અરુણાચલ પ્રદેશના જેન ઝી સામે તૈનાત કરવા જોઈએ. કેન્દ્ર સરકાર અમારા સશસ્ત્ર જવાનોને શું સંદેશ આપી રહી છે? કાલે મારા 25 સૈનિકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને અમને ખબર નથી કે તેઓ ક્યાં છે? આ માત્ર આપણી પ્રાદેશિક સાર્વભૌમત્વમાં તેમની રુચિનું સ્તર દર્શાવે છે.” (ગૂગલ જેમિની દ્વારા કરવામાં આવેલ ટ્રાન્સક્રિપ્શન.)

તપાસ

વાયરલ દાવાની તપાસ માટે અમે સૌથી પહેલા વીડિયોની કીફ્રેમને ગૂગલ લેન્સ પર સર્ચ કરી. ‘ANI’ ના એક્સ હેન્ડલ પરથી 27 ઓક્ટોબર 2023 ના રોજ ઓરિજિનલ વીડિયો પોસ્ટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ મુજબ, 28 ઇન્ફન્ટ્રી ડિવિઝનના જીઓસી (GoC) મેજર જનરલ ગિરીશ કાલિયાએ કહ્યું, “નિયંત્રણ રેખા (LoC) ની પેલે પારથી જમ્મુ-કાશ્મીરમાં શાંતિ ભંગ કરવા અને સુરક્ષા વાતાવરણને બગાડવાના સતત પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે. આપ સૌએ જોયું છે કે નિયંત્રણ રેખા પારથી ઘૂસણખોરીના સતત પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. છેલ્લા આઠ મહિનામાં, અમારા ડિવિઝનના અધિકાર ક્ષેત્રમાં આવા 10 પ્રયાસો થયા, જેમાં 27 આતંકવાદીઓ માર્યા ગયા અને મોટા પ્રમાણમાં યુદ્ધ સંબંધિત સામાન જપ્ત કરવામાં આવ્યો. આ ઉપરાંત, અમે મોટા પ્રમાણમાં નશીલા પદાર્થો પણ જપ્ત કર્યા છે, જે પાકિસ્તાનના સંરક્ષણ સંસ્થાઓ અને આતંકવાદી જૂથો વચ્ચેના ઊંડા જોડાણને સાબિત કરે છે. કાલનું ઓપરેશન એક રીતે અમારા એ જવાનોને શ્રદ્ધાંજલિ છે, જેમણે ખીણમાં શાંતિ જાળવવા માટે છેલ્લા ઘણા દાયકાઓથી અથાક પરિશ્રમ કર્યો છે. આજે સુરક્ષા દળો સંપૂર્ણ સંકલન સાથે કામ કરી રહ્યા છે. અમે કાશ્મીર ખીણમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા બગાડવાના દુશ્મનના કોઈપણ પ્રયાસને સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ બનાવવા માટે પ્રતિબદ્ધ છીએ.” આ વીડિયોમાં અમને અરુણાચલ પ્રદેશમાં ચીનની ઘૂસણખોરીના નામે વાયરલ થઈ રહેલું નિવેદન સંભળાયું નહીં.

#WATCH | Kupwara, J&K: GoC 28 Infantry Division Major General Girish Kalia says, "There has been a constant endeavour from across the Line of Control to disturb the peace and vitiate the security environment in Jammu and Kashmir. You all have been witness to the continuous… pic.twitter.com/7mSAtafgrC

— ANI (@ANI) October 27, 2023

અસલી વીડિયોમાં સૈન્ય અધિકારી કહી રહ્યા છે, “આણે જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં પ્રવાસનના વિકાસ અને પ્રચારનો માર્ગ મોકળો કર્યો છે. આ સામાન્ય સ્થિતિએ સમૃદ્ધિ અને વિકાસને જન્મ આપ્યો છે, જે કોઈક રીતે પ્રતિકૂળ તત્વોને પસંદ નથી આવ્યો. આ જ કારણ છે કે આ શાંતિને ખલેલ પહોંચાડવા અને જમ્મુ-કાશ્મીરના સુરક્ષા વાતાવરણને બગાડવા માટે નિયંત્રણ રેખા પારથી સતત પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે. આપ સૌ નિયંત્રણ રેખા પારથી કરવામાં આવતા ઘૂસણખોરીના સતત પ્રયાસોના સાક્ષી રહ્યા છો. છેલ્લા 8 મહિનામાં, અમારા ડિવિઝનલ ક્ષેત્રમાં આવા 10 પ્રયાસો થયા છે, જેના પરિણામે 27 આતંકવાદીઓનો સફાયો થયો છે અને યુદ્ધ જેવા સામાનનો મોટો જથ્થો જપ્ત કરવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત, અમે મોટી માત્રામાં નશીલા પદાર્થો પણ જપ્ત કર્યા છે, જે પાકિસ્તાનમાં સંરક્ષણ સંસ્થાઓ અને આતંકવાદી જૂથો વચ્ચે એક ઊંડા જોડાણને સ્થાપિત કરે છે. તે તમામ ખીણમાં અશાંતિ પેદા કરવા અને જમ્મુ-કાશ્મીરની પેઢીઓના ભવિષ્યને પ્રભાવિત કરવા માટે છે. આપ ઉરી સેક્ટરમાં તાજેતરમાં થયેલા અભિયાનોથી પણ વાકેફ હશો, જ્યાં આતંકવાદીઓના એક જૂથે ઘૂસણખોરી કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ અમારા સતર્ક સૈનિકોએ તે પ્રયાસને નિષ્ફળ બનાવ્યો અને બે આતંકવાદીઓને ઠાર કર્યા. કાલનું અભિયાન એક રીતે અમારા એ જવાનોને યોગ્ય શ્રદ્ધાંજલિ છે, જેમણે ખીણમાં શાંતિ જાળવવા માટે છેલ્લા ઘણા દાયકાઓથી અથાક પ્રયાસો કર્યા છે. સુરક્ષા દળો આજે સંપૂર્ણ સંકલન સાથે કામ કરી રહ્યા છે. અમે દ્રઢ સંકલ્પ અને અડગ પ્રતિબદ્ધતા સાથે કાશ્મીર ખીણમાં સુરક્ષા સ્થિતિને ખોરવવાના દુશ્મનના કોઈપણ પ્રયાસને પરાજિત કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છીએ. હવે હું એસએસપી કુપવાડાને વિનંતી કરીશ કે તેઓ અભિયાનના ગુપ્તચર (ઇન્ટેલિજન્સ) ભાગ વિશે જણાવે અને ત્યારબાદ 56 રાષ્ટ્રીય રાઇફલ્સના કમાન્ડિંગ ઓફિસર કાલે સંચાલિત કરાયેલા અભિયાનની વિગતો આપશે.” (ગૂગલ જેમિની દ્વારા કરવામાં આવેલ ટ્રાન્સક્રિપ્શન.)

ભારતીય સેનાના એક્સ પર મોજૂદ ફેક્ટ ચેક એકાઉન્ટ ‘INDIAN ARMY FACT CHECK’ તરફથી પણ 25 ઓક્ટોબર 2026 ના રોજ એક પોસ્ટ કરીને આ વીડિયોને ડિજિટલી ઓલ્ટર્ડ ગણાવવામાં આવ્યો હતો. આ મુજબ, વાયરલ થઈ રહેલા વીડિયોનું ઓરિજિનલ ફૂટેજ 27 ઓક્ટોબર 2023 ના રોજ જમ્મુ-કાશ્મીરના કુપવાડામાં તત્કાલીન GOC 28 ઇન્ફન્ટ્રી ડિવિઝન, મેજર જનરલ ગિરીશ કાલિયાની એક પ્રેસ બ્રીફિંગ સાથે સંબંધિત છે. તેમણે એલઓસી પાર ઘૂસણખોરીના પ્રયાસો વિશે જણાવ્યું હતું કે ઘૂસણખોરીના 10 પ્રયાસોને નિષ્ફળ બનાવવામાં આવ્યા અને 27 આતંકવાદીઓને ઠાર કરવામાં આવ્યા. તેમણે અરુણાચલ પ્રદેશ પર ચીની નિયંત્રણ કે ભારતીય સેનાને પુરવઠો રોકવા અંગે કોઈ નિવેદન આપ્યું નથી.

🚨 Detect the Deepfake

❌ A digitally altered video is being circulated with fabricated remarks attributed to Lt Gen Girish Kalia, claiming that China has taken control of Asaphila, Longjou and Taksing Circle in Arunachal Pradesh and that the Indian Army has been denied… pic.twitter.com/4e2y3MbZDg

— INDIAN ARMY FACT CHECK (@MythbusterXX) October 25, 2026

આ પછી અમે વીડિયોમાં એઆઈ સાથે છેડછાડની સંભાવનાને ધ્યાનમાં રાખીને તેને એઆઈ ડિટેક્શન ટૂલ્સ દ્વારા તપાસ્યો. વીડિયોને ‘ઓરિજિન’ થી ચેક કરવા પર તેના એઆઈ દ્વારા બનેલા હોવાની 81 ટકા શક્યતા જણાઈ.

અમે તેના ઓડિયોને એઆઈ ડિટેક્શન ટૂલ ‘diopter’ થી ચેક કર્યો. તેમાં એઆઈ દ્વારા બનેલા હોવાની 100 ટકા શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી.

વધારાની પુષ્ટિ માટે અમે અમારા સહયોગી ‘ટીઆઈએ’ (પૂર્વે એમસીએ) ની પહેલ ‘ડીપફેક્સ એનાલિસિસ યુનિટ’ (DAU) નો સંપર્ક કર્યો. ડીએયુના એનાલિસિસ મુજબ, મેટા એઆઈથી વીડિયો બન્યો હોવાના સંકેત મળ્યા.

આના પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે સૈન્ય અધિકારીના વાયરલ વીડિયોમાં ઓડિયો બદલવામાં આવ્યો છે.

શું છે સંદર્ભ?

આઈટીબીપી મહાનિદેશક શત્રુજીત કપૂરે અરુણાચલ પ્રદેશમાં ભારત-ચીન સરહદ પર તણાવ ચાલુ હોવાની સત્તાવાર પુષ્ટિ કરી છે. ‘દૈનિક જાગરણ’ ની વેબસાઇટ પર 23 ઓક્ટોબર 2026 ના રોજ પ્રકાશિત રિપોર્ટ મુજબ, “રાજસ્થાનના અલવરમાં આયોજિત ‘હિમવીર સન્માન સમારોહ’ માં શત્રુજીત કપૂરે કહ્યું કે છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં અરુણાચલમાં ઘણા સ્થળોએ ટકરાવ થયો, જે હજુ પણ ચાલુ છે. તેમણે ચીનને ‘સૌથી મુશ્કેલ’ સરહદ અને ‘સૌથી મોટો દુશ્મન’ ગણાવતાં કહ્યું કે પરંપરાગત પદ્ધતિઓથી તેનો સામનો કરવો મુશ્કેલ બનશે. તેમણે કહ્યું કે નવી રચાયેલી શૌર્ય કમાન્ડો ટીમના જવાનોએ અરુણાચલમાં ચીની સૈનિકો સાથેના ટકરાવ દરમિયાન ઉત્કૃષ્ટ કામગીરી કરી છે. બીજી તરફ, વિદેશ મંત્રાલયે આ અંગે સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી નથી, પરંતુ આઈટીબીપી ડીજીના દાવાને ફગાવ્યો પણ નથી. વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જાયસવાલે કહ્યું, ‘જેમ કે અમે અગાઉ પણ ઉલ્લેખ કર્યો છે, જ્યારે ચીની સેનાઓ અગાઉથી નક્કી કરેલા પેટ્રોલિંગના માળખાથી હટે છે, ત્યારે ભારત-ચીન સરહદી વિસ્તારોમાં સ્થિતિ સમયાંતરે વણસી જાય છે.’”

આ રિપોર્ટમાં આગળ આપેલી વિગતો મુજબ, “જણાવી દઈએ કે અરુણાચલ પ્રદેશમાં એલએસી પર જુલાઈથી તણાવ છે. સપ્ટેમ્બર 2026 ના પ્રથમ સપ્તાહમાં અરુણાચલ પ્રદેશમાં ભારત-ચીન સરહદે બંને દેશોની સેનાઓ વચ્ચે અથડામણના કેટલાક સમાચાર આવ્યા હતા. ત્યારે વિદેશ મંત્રાલયે કહ્યું હતું કે એક જ દિવસે (6 સપ્ટેમ્બર 2026) બંને દેશોના સૈન્ય કમાન્ડરો વચ્ચે સરહદ પર બે વાર બેઠકો થઈ છે. જાણકારોનું કહેવું છે કે આસાફિલા વિસ્તાર પાસે તકસિંગ ક્ષેત્રમાં ચીની સૈનિકોની ગતિવિધિઓની માહિતી સ્થાનિક લોકો પણ આપતા રહ્યા છે.”

ડીપફેક વીડિયો શેર કરનાર યુઝરની પ્રોફાઇલને અમે સ્કેન કરી. રાજસ્થાનના કરૌલીના રહેવાસી યુઝરના આશરે 6,600 ફોલોઅર્સ છે.

નિષ્કર્ષ: અરુણાચલ પ્રદેશના આસાફિલા, લોંગજુ અને તકસિંગ સર્કલ પર ચીનના નિયંત્રણનો દાવો કરતો લેફ્ટનન્ટ જનરલ ગિરીશ કાલિયાનો વીડિયો ડીપફેક છે. અસલી વીડિયો ત્રણ વર્ષ જૂનો છે, જેનો ઓડિયો બદલીને હવે વાયરલ કરવામાં આવી રહ્યો છે.

Fact Check: કોંગ્રેસ પર નિશાન સાધતો પીએમ મોદીનો વાયરલ વીડિયો CEC સામેના વિરોધ પ્રદર્શન પછીનો નથી, પરંતુ જૂનો છે

ટેગ્ઝ

• Army Chief
• China army video
• Fact Check