Fact Check:: भोपाळमधील शेतकरी आंदोलनाचा एक व्हिडिओ, तो जंतरमंतरवर झाल्याच्या चुकीच्या दाव्यासह प्रसारित केला जात आहे

नवी दिल्ली (विश्वास न्यूज). भारतीय निवडणूक आयोगाद्वारे राबवल्या जाणाऱ्या ‘विशेष सखोल पुनरीक्षण’ (Special Intensive Revision – SIR) मोहिमेच्या पारदर्शकतेवर विरोधी पक्षांनी प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे. याच्या निषेधार्थ आणि मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीनाम्याची मागणी करत, विरोधी पक्ष आणि ‘कॉकरोच जनता पार्टी’ (CJP) यांनी दिल्लीसह देशभरात निदर्शने केली आहेत. याच पार्श्वभूमीवर, १३ ऑक्टोबर २०२६ रोजी जंतरमंतर येथे ‘कॉकरोच जनता पार्टी’चे प्रवक्ते सौरभ दास आणि आशुतोष रांका यांना घोषणाबाजी करताना पाहिले गेले. दरम्यान, पोलिसांनी दोन्ही व्यक्तींना ताब्यात घेतले आहे. याच निदर्शनांशी संबंधित एक व्हिडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल होत आहे, ज्यामध्ये लोकांची मोठी गर्दी घोषणा देताना आणि आंदोलन करताना दिसत आहे. असा दावा केला जात आहे की, हा व्हिडिओ जंतरमंतर येथे झालेल्या ‘सीजेपी’ (CJP) निदर्शनांच्या वेळी जमलेल्या गर्दीचा आहे.

‘विश्वास न्यूज’ च्या तपासणीत असे आढळले आहे की, व्हायरल झालेला दावा खोटा आहे. प्रत्यक्षात, हा व्हिडिओ २९ जुलै २०२६ रोजी मध्य प्रदेशची राजधानी भोपाळ येथे झालेल्या शेतकऱ्यांच्या आंदोलनातील आहे. शेतकरी ‘मूग’ पिकाची किमान आधारभूत किमतीवर (MSP) १००% खरेदी व्हावी आणि राज्यातील खत वितरण प्रणालीमध्ये सुधारणा केली जावी, या मागण्यांसाठी आंदोलन करत होते. याच आंदोलनातील दृश्ये आता ‘सीजेपी’ (CJP) आंदोलनाची असल्याचे खोटे दावे करून पसरवली जात आहेत.

काय व्हायरल होत आहे?

१० ऑक्टोबर २०२६ रोजी, ‘रामबाबू दिवाकर’ नावाच्या एका फेसबुक वापरकर्त्याने एक व्हायरल व्हिडिओ शेअर केला, ज्यासोबत खालील कॅप्शन दिले होते: “दिल्लीतील जंतरमंतरबाहेर मोठ्या संख्येने लोक जमा होऊ लागले आहेत. ‘कॉकरोच जनता पार्टी’च्या सदस्यांनी मोठी गर्दी जमवण्यात यश मिळवले आहे. जमावामध्ये प्रचंड संताप आहे; यावेळी, ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीनाम्याशिवाय त्यांना काहीही मान्य नाही.”

तुम्ही या पोस्टची संग्रहित (आर्काइव्ह केलेली) लिंक येथे पाहू शकता.

तपास

व्हायरल दाव्यामागचे सत्य शोधण्यासाठी, आम्ही व्हिडिओमधून काही महत्त्वाचे ‘की-फ्रेम्स’ घेतले आणि ‘गुगल रिव्हर्स इमेज सर्च’ द्वारे शोध घेतला. आम्हाला हा व्हायरल व्हिडिओ ‘MRYG News’ नावाच्या फेसबुक अकाउंटवर सापडला, जो २९ जुलै २०२६ रोजी शेअर करण्यात आला होता. तिथे दिलेल्या माहितीनुसार, हा व्हिडिओ मध्य प्रदेशातील भोपाळ येथे झालेल्या शेतकऱ्यांच्या आंदोलनाचा आहे.

आमच्या तपासणीदरम्यान, आम्हाला हाच व्हिडिओ २९ जुलै २०२६ रोजी इतर अनेक सोशल मीडिया अकाउंट्सवरही शेतकऱ्यांच्या आंदोलनाच्या संदर्भात शेअर केलेला आढळला.

आमच्या तपासणीला पुढे नेत, आम्ही गुगलवर संबंधित कीवर्ड्स वापरून शोध घेतला. आम्हाला ‘दैनिक जागरण’च्या वेबसाइटवर या दाव्याशी संबंधित एक बातमी सापडली. ही बातमी २९ जुलै २०२६ रोजी प्रकाशित झाली होती. बातमीनुसार, “मध्य प्रदेशातील भोपाळमध्ये, सुमारे दोन हजार शेतकऱ्यांनी मुख्यमंत्र्यांच्या निवासस्थानाला घेराव घालण्यासाठी कूच केली होती. त्यांची मागणी होती की, सरकारने १०० टक्के मूगाची खरेदी करावी आणि खत वितरण प्रणालीमध्ये सुधारणा करावी. पोलिसांनी त्यांना आरआरएल (RRL) चौकाजवळ अडवले.”

२९ जुलै २०२६ रोजी ‘नवभारत टाइम्स’च्या वेबसाइटवर प्रसिद्ध झालेल्या एका अहवालानुसार, “शेतकरी अशी मागणी करत होते की, सरकारने या हंगामातील उन्हाळी मुगाचे १०० टक्के पीक किमान आधारभूत किमतीवर (MSP) खरेदी करावे आणि खत वितरण प्रणालीमध्ये सुधारणा करावी. या आंदोलनाचे नेतृत्व ‘संयुक्त किसान मोर्चा’ने केले होते आणि यादरम्यान ‘किसान क्रांती’ मोर्चाचे आयोजन करण्यात आले होते.”

अधिक माहितीसाठी, आम्ही भोपाळमधील ‘नई दुनिया’ (NaiDunia) चे वार्ताहर ब्रिजेंद्र ऋषिवर यांच्याशी संपर्क साधला. त्यांनी आम्हाला सांगितले की, या व्हिडिओमध्ये जुलै महिन्यात भोपाळमध्ये शेतकऱ्यांनी केलेले आंदोलन दिसत आहे. आंदोलनासाठी मोठ्या संख्येने शेतकरी एकत्र आले होते आणि त्यांनी मुख्यमंत्र्यांच्या निवासस्थानाच्या दिशेने कूच करण्याचा प्रयत्न केला होता.

यामागची पार्श्वभूमी काय आहे?

‘विशेष सखोल पुनरावलोकन’ (Special Intensive Revision – SIR) प्रक्रियेवरून दिल्लीसह देशाच्या विविध भागांत निदर्शने होत आहेत. विरोधी पक्ष मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्या विरोधात आंदोलन करत आहेत. त्यांनी ‘मते चोरण्याचा’ कट रचल्याचा आरोप करत, विरोधी पक्षांनी त्यांच्या राजीनाम्याची मागणी केली आहे. ‘कॉकरोच जनता पार्टी’ (Cockroach Janata Party) देखील याच मुद्द्यावरून निषेध नोंदवत आहे.

१० ऑक्टोबर २०२६ रोजी दिल्लीतील जंतरमंतर येथे निदर्शने करण्यास परवानगी नाकारण्यात आली होती, तरीही आपला निषेध नोंदवण्यासाठी विरोधी पक्षांचे हजारो कार्यकर्ते राजधानीच्या विविध भागांत एकत्र आले. परिस्थिती नियंत्रणात आणण्यासाठी पोलिसांना कठोर कारवाई करावी लागली, ज्यामध्ये हजारो आंदोलकांना ताब्यात घेण्यात आले. याबद्दलची अधिक माहिती ‘जागरण डॉट कॉम’ च्या वृत्तात दिली आहे.

१२ ऑक्टोबर २०२६ रोजी ‘दैनिक भास्कर’च्या वेबसाइटवर प्रसिद्ध झालेल्या एका अहवालानुसार, “दिल्लीतील जंतर-मंतरवर आता निदर्शने करता येणार नाहीत. केंद्र सरकारने या ठिकाणाला अधिकृत निदर्शन स्थळांच्या यादीतून काढून टाकले आहे.”

दिल्ली पोलिसांनी सीजेपीचे (CJP) मुख्य प्रवक्ते सौरभ दास आणि राष्ट्रीय प्रवक्ते आशुतोष रांका यांना ताब्यात घेतले आहे. त्यांनी जंतरमंतर येथे परवानगीशिवाय निदर्शने केली आणि घोषणाबाजी केली होती. 

संपूर्ण अहवाल येथे वाचा.

शेवटी, आम्ही त्या फेसबुक पेजची तपासणी केली ज्याने हा व्हिडिओ एका खोट्या दाव्यासोबत शेअर केला होता. आम्हाला आढळले की या वापरकर्त्याचे सुमारे ९,००० फॉलोअर्स आहेत. या वापरकर्त्याने स्वतःची ओळख उत्तर प्रदेशातील (UP) असल्याचे दिली आहे. हे फेसबुक खाते १५ डिसेंबर २०२२ रोजी तयार करण्यात आले होते.

निष्कर्ष: व्हायरल व्हिडिओबाबत केला जाणारा दावा—ज्यामध्ये जंतरमंतर येथे आंदोलन होत असल्याचे दर्शवले जात आहे—तो चुकीचा आहे. जुलै २०२६ मध्ये भोपाळ येथे शेतकऱ्यांनी आंदोलन केले होते, ज्यामध्ये त्यांनी किमान आधारभूत किमतीवर (MSP) मुगाची १००% खरेदी करण्याची आणि खत वितरण प्रणालीमध्ये सुधारणा करण्याची मागणी केली होती. हा व्हिडिओ त्याच आंदोलनातील आहे.