Fact Check: अरुणाचल प्रदेशातील काही भागांवर चीनच्या नियंत्रणाचा दावा करणारा लष्करी अधिकाऱ्याचा व्हिडिओ डीपफेक आहे
अरुणाचल प्रदेशातील आसाफिला, लोंगजू आणि तकसिंग सर्कलवर चीनचे नियंत्रण असल्याचा दावा करणारा लेफ्टनंट जनरल गिरीश कालिया यांचा व्हिडिओ डीपफेक आहे. मूळ व्हिडिओ तीन वर्षे जुना आहे, ज्याचा ऑडिओ बदलून आता तो व्हायरल केला जात आहे.
- By: Sharad Prakash Asthana
- Published: Oct 29, 2026 at 04:58 PM
नवी दिल्ली (विश्वास न्यूज): भारत-तिबेट सीमा पोलिस (ITBP) चे महासंचालक शत्रुजित सिंग कपूर यांनी ऑक्टोबर २०२६ मध्ये सांगितले की, अरुणाचल प्रदेशातील अनेक भागांत जुलै २०२६ पासून चिनी सैनिकांसोबत समोरासमोर संघर्षाची परिस्थिती निर्माण झाली आहे. यानंतर एका लष्करी अधिकाऱ्याचा कथित व्हिडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल होत आहे, ज्यामध्ये त्यांना असे म्हणताना ऐकले जाऊ शकते की अरुणाचल प्रदेशातील आसाफिला, लोंगजू आणि तकसिंग सर्कलवर चीनचे नियंत्रण चिंताजनक आहे.
विश्वास न्यूजने व्हायरल दाव्याची पडताळणी केली असता हा व्हिडिओ डीपफेक असल्याचे निष्पन्न झाले. खरं तर, ऑक्टोबर २०२३ मध्ये तत्कालीन मेजर जनरल गिरीश कालिया यांनी एका पत्रकार परिषदेदरम्यान नियंत्रण रेषेच्या (एलओसी) पलीकडून होणाऱ्या घुसखोरीच्या प्रयत्नांचा उल्लेख करताना सांगितले होते की असे १० प्रयत्न हाणून पाडण्यात आले होते आणि २७ दहशतवाद्यांना ठार करण्यात आले होते. त्या व्हिडिओचा ऑडिओ बदलून आता तो व्हायरल केला जात आहे.
काय आहे व्हायरल पोस्ट?
फेसबुक युझर ‘Bhanvar Singh’ ने २६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी एक व्हिडिओ शेअर (आर्काइव्ह लिंक) करत लिहिले, “आसाफिला, लोंगजू आणि तकसिंग सर्कलवर चीनचे नियंत्रण चिंताजनक आहे. आम्हाला अरुणाचल प्रदेशच्या ‘जनरेशन झेड’ विरुद्ध निमलष्करी दल तैनात करण्यास सांगितले गेले आहे, चीनचा सामना करण्यासाठी नाही. – लेफ्टनंट जनरल गिरीश कालिया, जीओसी स्पीअर कोर (३ कोर), एव्हीएसएम, व्हीएसएम.”
या कथित व्हिडिओमध्ये लष्करी अधिकाऱ्याला असे म्हणताना ऐकले जाऊ शकते, “चीनने अरुणाचल प्रदेशातील आसाफिला, लोंगजू आणि तकसिंग सर्कलवर ताबा मिळवला आहे ही खरोखरच लज्जास्पद बाब आहे. आम्ही केंद्र सरकारकडे रसद/पुरवठ्याची मागणी करत आहोत, परंतु आम्हाला सांगितले जात आहे की चीनविरुद्ध त्यांचा वापर करण्याऐवजी, निमलष्करी दलांना अरुणाचल प्रदेशच्या जेन झी विरुद्ध तैनात केले पाहिजे. केंद्र सरकार आमच्या सशस्त्र जवानांना काय संदेश देत आहे? काल माझ्या २५ सैनिकांना अटक करण्यात आली आणि ते कुठे आहेत हे आम्हाला ठाऊक नाही? हे केवळ आमच्या प्रादेशिक सार्वभौमत्वात त्यांच्या स्वारस्याची पातळी दर्शवते.” (गूगल जेमिनीकडून केलेले लिप्यंतरण.)
पडताळणी
व्हायरल दाव्याच्या तपासणीसाठी आम्ही सर्वप्रथम व्हिडिओच्या कीफ्रेम्स गुगल लेन्सवर शोधल्या. ‘एएनआय’च्या एक्स हँडलवरून २७ ऑक्टोबर २०२३ रोजी मूळ व्हिडिओ पोस्ट करण्यात आला होता. त्यानुसार, २८ इन्फंट्री डिव्हिजनचे जीओसी (GoC) मेजर जनरल गिरीश कालिया म्हणाले होते, “नियंत्रण रेषेच्या (LoC) पलीकडून जम्मू आणि काश्मीरमधील शांतता भंग करण्याचे आणि सुरक्षेचे वातावरण बिघडवण्याचे सतत प्रयत्न केले जात आहेत. आपण सर्वांनी पाहिले आहे की नियंत्रण रेषेच्या पलीकडून घुसखोरीचे सातत्याने प्रयत्न होत आहेत. गेल्या आठ महिन्यांत, आमच्या डिव्हिजनच्या कार्यक्षेत्रात असे १० प्रयत्न झाले, ज्यात २७ दहशतवादी मारले गेले आणि मोठ्या प्रमाणावर युद्धाशी संबंधित साहित्य जप्त करण्यात आले. याव्यतिरिक्त, आम्ही मोठ्या प्रमाणात अंमली पदार्थही जप्त केले आहेत, जे पाकिस्तानची संरक्षण यंत्रणा आणि दहशतवादी संघटनांमधील घनिष्ट संबंध सिद्ध करतात. कालची कारवाई एका अर्थाने आमच्या त्या जवानांना श्रद्धांजली आहे, ज्यांनी खोऱ्यात शांतता राखण्यासाठी गेल्या अनेक दशकांपासून अथक परिश्रम केले आहेत. आज सुरक्षा दल पूर्ण समन्वयाने काम करत आहेत. काश्मीर खोऱ्यातील सुरक्षा व्यवस्था बिघडवण्याचा शत्रूचा कोणताही प्रयत्न पूर्णपणे उधळून लावण्यासाठी आम्ही कटिबद्ध आहोत.” या व्हिडिओमध्ये आम्हाला अरुणाचल प्रदेशात चीनच्या घुसखोरीच्या नावाने व्हायरल होत असलेले वक्तव्य ऐकू आले नाही.
मूळ व्हिडिओमध्ये लष्करी अधिकारी म्हणत आहेत, “याने जम्मू आणि काश्मीरमध्ये पर्यटनाचा विकास आणि प्रचाराचा मार्ग मोकळा केला आहे. या सामान्य परिस्थितीमुळे समृद्धी आणि विकासाला चालना मिळाली आहे, जी कशाही प्रकारे शत्रू घटकांना सहन झालेली नाही. हेच कारण आहे की ही शांतता भंग करण्यासाठी आणि जम्मू-काश्मीरमधील सुरक्षेचे वातावरण बिघडवण्यासाठी नियंत्रण रेषेच्या पलीकडून सातत्याने प्रयत्न केले जात आहेत. नियंत्रण रेषेच्या पलीकडून सुरू असलेल्या घुसखोरीच्या अविरत प्रयत्नांचे आपण सर्व साक्षीदार आहात. गेल्या ८ महिन्यांत, आमच्या विभागीय कार्यक्षेत्रात असे १० प्रयत्न झाले, ज्यांच्या परिणामी २७ दहशतवाद्यांचा खात्मा झाला आणि युद्धासारख्या साहित्याची मोठी जप्ती झाली. याव्यतिरिक्त, आम्ही मोठ्या प्रमाणावर अमली पदार्थही जप्त केले आहेत, जे पाकिस्तानमधील संरक्षण संस्था आणि दहशतवादी गटांमधील घनिष्ट संबंध प्रस्थापित करते. ते सर्व खोऱ्यात अशांतता निर्माण करण्यासाठी आणि जम्मू-काश्मीरच्या पिढ्यांच्या भविष्यावर परिणाम करण्यासाठी आहेत. उरी सेक्टरमध्ये अलीकडेच झालेल्या कारवायांचीही तुम्हाला जाणीव असेल, जिथे दहशतवाद्यांच्या एका गटाने घुसखोरी करण्याचा प्रयत्न केला होता, परंतु आमच्या सतर्क सैनिकांनी तो प्रयत्न हाणून पाडला आणि दोन दहशतवाद्यांना ठार केले. कालची मोहीम एका अर्थाने आमच्या त्या जवानांना योग्य श्रद्धांजली आहे, ज्यांनी खोऱ्यात शांतता राखण्यासाठी गेल्या अनेक दशकांपासून अथक प्रयत्न केले आहेत. सुरक्षा दल आज पूर्ण समन्वयाने काम करत आहेत. आम्ही दृढनिश्चय आणि अतूट वचनबद्धतेसह काश्मीर खोऱ्यातील सुरक्षा परिस्थिती बिघडवण्याचा शत्रूचा कोणताही प्रयत्न मोडून काढण्यासाठी कटिबद्ध आहोत. आता मी एसएसपी कुपवाडा यांना विनंती करेन की त्यांनी मोहिमेच्या गुप्तवार्ता (इंटेलिजन्स) भागाबद्दल सांगावे आणि त्यानंतर ५६ राष्ट्रीय रायफल्सचे कमांडिंग ऑफिसर काल राबविलेल्या मोहिमेचा तपशील देतील.” (गूगल जेमिनीकडून केलेले लिप्यंतरण.)
भारतीय लष्कराच्या एक्स वरील फॅक्ट चेक अकाउंट ‘INDIAN ARMY FACT CHECK’ कडूनही २५ ऑक्टोबर २०२६ रोजी एक पोस्ट करून हा व्हिडिओ डिजिटली फेरफार केलेला (अल्टर्ड) असल्याचे सांगण्यात आले होते. त्यानुसार, व्हायरल होत असलेल्या व्हिडिओचे मूळ फुटेज २७ ऑक्टोबर २०२३ रोजी जम्मू-काश्मीरच्या कुपवाडा येथे तत्कालीन GOC २८ इन्फंट्री डिव्हिजन, मेजर जनरल गिरीश कालिया यांच्या एका प्रेस ब्रीफिंगशी संबंधित आहे. त्यांनी एलओसीपलीकडून होणाऱ्या घुसखोरीच्या प्रयत्नांविषयी सांगितले होते की घुसखोरीचे १० प्रयत्न हाणून पाडले गेले आणि २७ दहशतवाद्यांना ठार करण्यात आले. त्यांनी अरुणाचल प्रदेशावरील चिनी नियंत्रण किंवा भारतीय लष्कराचा पुरवठा रोखण्याबाबत कोणतेही वक्तव्य केलेले नाही.
यानंतर आम्ही व्हिडिओमध्ये एआय द्वारे छेडछाड केल्याच्या शक्यतेचा विचार करून एआय डिटेक्शन टूल्सद्वारे तपासणी केली. व्हिडिओ ‘ऑरिजिन’ (Origin) द्वारे तपासला असता तो एआय निर्मित असण्याची ८१ टक्के शक्यता समोर आली.
आम्ही त्याचा ऑडिओ एआय डिटेक्शन टूल ‘diopter’ द्वारे तपासला. यामध्ये तो एआय द्वारे तयार केला गेला असण्याची १०० टक्के शक्यता वर्तवली गेली.
अधिक पुष्टीसाठी आम्ही आमचे सहकारी ‘टीआयए’ (पूर्वीचे एमसीए) च्या पुढाकाराने सुरू असलेल्या ‘डीपफेक्स ॲनालिसिस युनिट’ (डीएयू) शी संपर्क साधला. डीएयू च्या विश्लेषणांनुसार, मेटा एआय द्वारे हा व्हिडिओ तयार केल्याचे संकेत मिळाले.
यावरून स्पष्ट होते की लष्करी अधिकाऱ्याच्या व्हायरल व्हिडिओमधील ऑडिओ बदलण्यात आला आहे.
संदर्भ काय आहे?
आयटीबीपी महासंचालक शत्रुजित कपूर यांनी अरुणाचल प्रदेशात भारत-चीन सीमेवर तणाव सुरू असल्याच्या वृत्ताला अधिकृत दुजोरा दिला आहे. ‘दैनिक जागरण’च्या वेबसाइटवर २३ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तानुसार (रिपोर्ट), “राजस्थानमधील अलवर येथे आयोजित ‘हिमवीर सन्मान समारंभात’ शत्रुजित कपूर म्हणाले की, गेल्या काही दिवसांत अरुणाचलमध्ये अनेक ठिकाणी संघर्ष झाला, जो अजूनही सुरू आहे. त्यांनी चीनला ‘सर्वात कठीण’ सीमा आणि ‘सर्वात मोठा शत्रू’ संबोधून सांगितले की पारंपारिक पद्धतींनी त्याचा सामना करणे कठीण होईल. ते म्हणाले की, नव्याने स्थापन झालेल्या शौर्य कमांडो पथकातील जवानांनी अरुणाचलमध्ये चिनी सैनिकांसोबत झालेल्या संघर्षादरम्यान उत्कृष्ट कामगिरी केली आहे. दुसरीकडे, परराष्ट्र मंत्रालयाने याबाबतची स्थिती स्पष्ट केलेली नाही, परंतु आयटीबीपी डीजींचा दावा फेटाळलेलाही नाही. परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते रणधीर जयस्वाल यांनी सांगितले, ‘आम्ही पूर्वी नमूद केल्याप्रमाणे, जेव्हा चिनी सैन्ये पूर्वनिर्धारित गस्तीच्या पद्धतींचे उल्लंघन करतात, तेव्हा भारत-चीन सीमाभागात वेळोवेळी परिस्थिती बिघडते.’”
या अहवालातील पुढील तपशिलानुसार, “अरुणाचल प्रदेशातील एलएसीवर जुलैपासून तणाव आहे. सप्टेंबर २०२६ च्या पहिल्या आठवड्यात अरुणाचल प्रदेशातील भारत-चीन सीमेवर दोन्ही देशांच्या सैन्यामध्ये संघर्षाच्या काही बातम्या आल्या होत्या. तेव्हा परराष्ट्र मंत्रालयाने सांगितले होते की एकाच दिवशी (६ सप्टेंबर २०२६) दोन्ही देशांच्या लष्करी कमांडरदरम्यान सीमेवर दोनदा बैठका झाल्या आहेत. जाणकारांचे म्हणणे आहे की आसाफिला भागाजवळ असलेल्या तकसिंग भागात चिनी सैनिकांच्या हालचालींची माहिती स्थानिक लोकही देत राहिले आहेत.”
डीपफेक व्हिडिओ शेअर करणाऱ्या युझरचे प्रोफाइल आम्ही तपासले. राजस्थानच्या करौली येथील रहिवासी असलेल्या या युझरचे सुमारे ६,६०० फॉलोअर्स आहेत.
निष्कर्ष: अरुणाचल प्रदेशातील आसाफिला, लोंगजू आणि तकसिंग सर्कलवर चीनचे नियंत्रण असल्याचा दावा करणारा लेफ्टनंट जनरल गिरीश कालिया यांचा व्हिडिओ डीपफेक आहे. मूळ व्हिडिओ तीन वर्षे जुना आहे, ज्याचा ऑडिओ बदलून आता तो व्हायरल केला जात आहे.
- Claim Review : लेफ्टनंट जनरल गिरीश कालिया यांनी म्हटले की अरुणाचलच्या काही भागांवर चीनचे नियंत्रण आहे.
- Claimed By : FB User- Bhanvar Singh
- Fact Check : False
Know the truth! If you have any doubts about any information or a rumor, do let us know!
Knowing the truth is your right. If you feel any information is doubtful and it can impact the society or nation, send it to us by any of the sources mentioned below.
