Fact Check: भारत-चीन दरम्यानच्या संघर्षाची स्थिती आणि सैनिकांवर बोलणाऱ्या राजनाथ सिंह यांचा व्हायरल व्हिडिओ डीपफेक आहे
भारत-चीन दरम्यानच्या संघर्षाची स्थिती आणि सैनिकांवर बोलणाऱ्या राजनाथ सिंह यांचा हा व्हायरल व्हिडिओ डीपफेक आहे. त्यांनी असे कोणतेही वक्तव्य केलेले नाही. त्यांच्या एका दुसऱ्या व्हिडिओमध्ये एआय ने तयार केलेला ऑडिओ जोडून तो व्हायरल केला जात आहे.
- By: Sharad Prakash Asthana
- Published: Nov 9, 2026 at 09:27 AM
नवी दिल्ली (विश्वास न्यूज). भारत-तिबेट सीमा पोलीस (ITBP) चे माजी महासंचालक शत्रुजीत सिंह कपूर यांनी अरुणाचल प्रदेशमध्ये प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषेवर (LAC) भारत-चीन दरम्यान संघर्षाची स्थिती असल्याचे विधान केले होते. यानंतर संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांचा एक कथित व्हिडिओ व्हायरल होत आहे. यामध्ये त्यांना असे म्हणताना ऐकले जाऊ शकते की भारत-चीन दरम्यानचा संघर्ष हा कोणताही मोठा मुद्दा नाही आणि सरकारविरोधात सैनिक बंड करत आहेत. काही युजर्स हा व्हिडिओ शेअर करून केंद्र सरकारवर निशाणा साधत आहेत.
विश्वास न्यूजने व्हायरल दाव्याची तपासणी केली तेव्हा समजले की हा व्हिडिओ डीपफेक आहे. वास्तविक पाहता, नुकतेच राजनाथ सिंह यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या वडिलांवर काँग्रेस अध्यक्ष मल्लिकार्जुन खर्गे यांच्या वादग्रस्त वक्तव्याचा निषेध केला होता. त्या व्हिडिओमध्ये एआय द्वारे तयार केलेला ऑडिओ जोडून चुकीचा दावा केला जात आहे.
काय आहे व्हायरल पोस्ट?
फेसबुक युजर ‘Aman Bhardwaj’ ने ३१ ऑक्टोबर २०२६ रोजी व्हिडिओ पोस्ट करत लिहिले, “राजनाथ जी, अरुणाचल प्रदेशमध्ये चिनी सैन्याद्वारे ५० किलोमीटर जमिनीवर ताबा मिळवल्याच्या दाव्यावर तुम्हाला चिंता वाटत नाही का? सीमेची चिंता व्यक्त करणाऱ्या सैन्यातील जवानांवर प्रश्न उपस्थित करण्याऐवजी चीनला प्रश्न विचारा. देशाला भाषणाची नाही, सीमेच्या सुरक्षेची गरज आहे.”
या कथित व्हिडिओमध्ये राजनाथ सिंह बोलत आहेत, “गेल्या काही काळापासून भारत आणि चीन दरम्यान जो संघर्ष सुरू आहे, तो आमच्या दृष्टीने इतका मोठा मुद्दा नाही, परंतु यावरून आमचे सैनिक खूप जास्त त्रस्त आहेत. ते सरकारविरोधात बंड करत आहेत आणि म्हणत आहेत की सरकार त्यांना साथ देत नाही, तर हे पूर्णपणे खोटे आहे. सर्वात पहिली गोष्ट ही आहे की सरकार सैन्याला पूर्ण सहकार्य देत आहे आणि पूर्वीपेक्षा जास्त या प्रकरणासाठी निधी देत आहे. जर दोन शेजारी देशांमध्ये थोडीफार चकमक झाली तरीही, हा काही इतका मोठा मुद्दा नाही. शेवटी आमचा व्यापारही तर त्यांच्यासोबतच चालतो. चीनने भारतात आतापर्यंत खूप मोठी गुंतवणूक केली आहे, ज्यामुळे भारताच्या अर्थव्यवस्थेला मोठा हातभार मिळतो. सर्वात आश्चर्याची गोष्ट तर ही आहे की या मुद्द्यावरून ना आमच्या हवाई दलाला काही त्रास झाला आहे आणि ना नौदलाने आजपर्यंत कोणताही आक्षेप नोंदवला आहे. मग आमच्या लष्करालाच या गोष्टीचा इतका त्रास का होत आहे? जेव्हा देशाच्या इतर दोन्ही दलांना या प्रकरणात काही अडचण नाही, तर मग लष्कराचे काही सैनिक या मुद्द्याला इतके मोठे का बनवत आहेत? असे वाटते की हे सैनिक बंड करून भाजपच्या सरकारला फक्त बदनाम करू इच्छितात.” (गुगल जेमिनीकडून केलेले ट्रान्सक्रिप्शन.)
पडताळणी
व्हायरल दाव्याच्या तपासणीसाठी आम्ही व्हिडिओचे की-फ्रेम्स गुगल लेन्सवर शोधले. ‘एएनआय’च्या एक्स हँडलवरून राजनाथ सिंह यांचा मूळ व्हिडिओ २६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी पोस्ट करण्यात आला होता. यामध्ये ते मल्लिकार्जुन खर्गे यांनी पंतप्रधान मोदींच्या वडिलांवर केलेल्या वादग्रस्त वक्तव्याचा निषेध करताना पाहिले जाऊ शकतात. या व्हिडिओमध्ये संरक्षण मंत्री म्हणत आहेत, “अतिशय दुःखद आहे. आणि काल पाटणामध्ये काँग्रेस अध्यक्ष मल्लिकार्जुन जी खर्गे यांच्याद्वारे पंतप्रधान मोदी जी यांच्या दिवंगत वडिलांवर करण्यात आलेल्या वक्तव्याने मला स्तब्ध आणि खूप दुःखी केले आहे आणि या संपूर्ण प्रकरणात सर्वात धक्कादायक गोष्ट ही आहे की हे वक्तव्य काँग्रेसच्या कोणत्याही सामान्य कार्यकर्त्याने किंवा कोणत्याही युवा नेत्याने केलेले नाही, तर स्वतःला देशातील सर्वात जुना राजकीय पक्ष म्हणवणाऱ्या पक्षाच्या राष्ट्रीय अध्यक्षांनी केले आहे. काँग्रेस अध्यक्षांनी आपल्या वर्तनाने करोडो देशवासियांच्या भावना दुखावल्या आहेत. पण काँग्रेसचे लोक इथेच थांबले नाहीत. आता काँग्रेस पक्ष खर्गे जी यांच्या शब्दांचे समर्थन (जस्टिफाय) करून पुन्हा लोकांच्या भावना दुखावत आहे. आपली चूक मान्य करून खेद व्यक्त करण्याऐवजी, काँग्रेस हे विधान योग्य ठरवण्यात गुंतली आहे. याचा बचाव करण्यात गुंतली आहे आणि खर्गे जी ज्या पदावर बसले आहेत, त्यांच्याकडून सार्वजनिक जीवनात अधिक गांभीर्य, संयम, मर्यादा आणि जबाबदार वर्तनाची अपेक्षा केली जाते. अशा परिस्थितीत जर काँग्रेसचे राष्ट्रीय अध्यक्षच अशा प्रकारच्या भाषेचा वापर करतील, तर हे केवळ त्यांच्या पदाच्या प्रतिष्ठेच्या विरोधात नाही, तर काँग्रेसच्या राजकीय संस्कृतीवरही गंभीर प्रश्न निर्माण करते. राजकीय विरोध आपल्या जागेवर आहे, परंतु अशा प्रकारचे वर्तन कोणत्याही परिस्थितीत स्वीकारले जाऊ शकत नाही. कालपर्यंत काँग्रेसचे काही नेते पंतप्रधानांच्या सामान्य कौटुंबिक पार्श्वभूमीची खिल्ली उडवत होते. इतकेच काय तर त्यांच्या पूजनीय मातोश्रींबद्दल असभ्य भाषेचा वापर करत होते. आज तेच पातळीहीन राजकारण काँग्रेसच्या शीर्ष नेतृत्वापर्यंत पोहोचले आहे. काँग्रेसच्या राजकारणाची पातळी दररोज घसरण्याचे नवीन विक्रम करत आहे. वैचारिक विरोधाला वैयक्तिक अपमानात बदलणे, राजकीय असहमतीला असभ्य भाषेवर घेऊन जाणे आणि पंतप्रधानांच्या कुटुंबाला लक्ष्य करणे, हे काँग्रेसची हताशा आणि वैचारिक शून्यता दर्शवते. मी मानतो, हा फक्त एका व्यक्तीचा किंवा कुटुंबाचा अपमान नाही, तर भारतीय राजकारणाच्या प्रतिष्ठेवरही हा प्रहार आहे. लोकशाहीत विरोध करा, धोरणांवर प्रश्न विचारा, सरकारवर टीका करा, पण वैयक्तिक मर्यादांचे उल्लंघन कमीत कमी करू नका. हा मी सल्ला देऊ इच्छितो. आज काँग्रेसचा केवळ राजकीयच नाही, तर मी मानतो की एका प्रकारे वैचारिक पतनही झाले आहे आणि काँग्रेसने लक्षात ठेवले पाहिजे की लोकशाहीत जनता प्रत्येक गोष्टीचा हिशोब ठेवते आणि वेळ आल्यावर चोख त्याचे उत्तरही देते. मी काँग्रेसला स्पष्ट करू इच्छितो, पंतप्रधान मोदी जी यांना अशा वक्तव्यांनी ना विचलित केले जाऊ शकते, ना जनसेवेच्या त्यांच्या संकल्पाला कोणत्याही परिस्थितीत कमकुवत केले जाऊ शकते.” (गुगल जेमिनीकडून केलेले ट्रान्सक्रिप्शन.)
भारत सरकारच्या माहिती विभागाने ‘प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो’ (पीआयबी) ने व्हायरल होत असलेल्या व्हिडिओला डीपफेक सांगत लिहिले आहे की छेडछाड केलेल्या व्हिडिओमध्ये राजनाथ सिंह यांच्या नावाने भारत-चीन सीमेची स्थिती आणि भारतीय सैन्याच्या जवानांबद्दल खोटी विधाने जोडली गेली आहेत. या व्हिडिओमध्ये एआय चा वापर करून छेडछाड करण्यात आली आहे. संरक्षण मंत्र्यांनी असे कोणतेही वक्तव्य केलेले नाही.
‘दैनिक जागरण’च्या वेबसाईटवर २६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तानुसार, “मल्लिकार्जुन खर्गे यांच्या ‘मोदींचे वडीलही जातील’ या विधानावरून सुरू असलेल्या वादाच्या पार्श्वभूमीवर पक्षाच्या मीडिया आणि प्रचार विभागाचे प्रमुख पवन खेडा यांनी सांगितले की खर्गे यांचा रोख राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाकडे (आरएसएस) होता.”
यानंतर आम्ही व्हायरल व्हिडिओमध्ये एआय द्वारे छेडछाडीची शक्यता लक्षात घेऊन एआय डिटेक्शन टूल्सद्वारे तपासणी केली. ‘uncovai’ ने व्हिडिओच्या ऑडिओला १०० टक्के एआय संभाव्य सांगितले.
‘हिया’ ने देखील व्हिडिओच्या ऑडिओमध्ये ९७ टक्के एआय असण्याची शक्यता वर्तवली.
अतिरिक्त पुष्टीसाठी आम्ही आमचे सहकारी ‘टीआयए’ (पूर्वीचे एमसीए) च्या ‘डीपफेक्स अ‍ॅनालिसिस युनिट’ (डीएयू) शी संपर्क साधला. डीएयू च्या विश्लेषणांनुसार, ‘ऑरिजिन’ टूलने तपासल्यावरही त्याचा ऑडिओ ९५ टक्के एआय संभाव्य आढळला.
काय आहे संदर्भ?
ऑक्टोबर २०२६ मध्ये आयटीबीपी चे माजी डीजी शत्रुजीत कपूर यांनी अरुणाचल प्रदेशात एलएसी वर भारत-चीन दरम्यान तणाव कायम असल्याची अधिकृत पुष्टी केली होती. ‘दैनिक जागरण’च्या वेबसाईटवर २३ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या बातमीत लिहिले आहे, “राजस्थानच्या अलवरमध्ये आयोजित एका कार्यक्रमात शत्रुजीत कपूर यांनी म्हटले होते की जुलै २०२६ पासून अरुणाचलमध्ये एलएसी वर भारत-चीन दरम्यान संघर्ष सुरू आहे.” यानंतर परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते रणधीर जयस्वाल यांनी म्हटले होते, “जसे आम्ही आधीही नमूद केले आहे, जेव्हा चिनी सैन्य आधी ठरवलेल्या गस्तीच्या पद्धतींचे उल्लंघन करते, तेव्हा भारत-चीनच्या सीमावर्ती भागांत वेळोवेळी परिस्थिती बिघडते.”
डीपफेक व्हिडिओ पोस्ट करणारा युजर एका विशिष्ट विचारसरणीने प्रभावित आहे आणि हे खाते सप्टेंबर २०२४ मध्ये तयार केले गेले आहे.
निष्कर्ष: भारत-चीन दरम्यानच्या संघर्षाची स्थिती आणि सैनिकांवर बोलणाऱ्या राजनाथ सिंह यांचा हा व्हायरल व्हिडिओ डीपफेक आहे. त्यांनी असे कोणतेही वक्तव्य केलेले नाही. त्यांच्या एका दुसऱ्या व्हिडिओमध्ये एआय ने तयार केलेला ऑडिओ जोडून तो व्हायरल केला जात आहे.
- Claim Review : राजनाथ सिंह यांनी म्हटले की भारत-चीन संघर्ष हा कोणताही मोठा मुद्दा नाही आणि सैनिक बंड करत आहेत.
- Claimed By : FB User- Aman Bhardwaj
- Fact Check : False
Know the truth! If you have any doubts about any information or a rumor, do let us know!
Knowing the truth is your right. If you feel any information is doubtful and it can impact the society or nation, send it to us by any of the sources mentioned below.
