X
X

Fact Check: काश्मीरमधील शहीद एसपीओंच्या मृतदेहांबद्दल बोलणाऱ्या सीआरपीएफ अधिकाऱ्याचा व्हिडिओ डीपफेक आहे

शहीद एसपीओंच्या पार्थिव शरीरांबद्दल बोलणाऱ्या सीआरपीएफचे एसडीजी संदीप खिरवार यांचा व्हिडिओ डीपफेक आहे. मूळ व्हिडिओमध्ये एआय-निर्मित ऑडिओ जोडून खोट्या दाव्यासह व्हायरल केला जात आहे.

नवी दिल्ली (विश्वास न्यूज). जम्मू-काश्मीरमधील किश्तवाड येथे शहीद झालेल्या दोन स्पेशल पोलीस अधिकाऱ्यांवर (एसपीओ) बोलणाऱ्या एका अधिकाऱ्याचा कथित व्हिडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल होत आहे. यामध्ये गणवेश परिधान केलेला एक अधिकारी असे बोलताना ऐकू येत आहे की, त्यांच्याकडे दोन्ही एसपीओंचे पार्थिव एका डंपरमधून पाठवण्याशिवाय दुसरा पर्याय नव्हता. हा व्हिडिओ शेअर करत काही युजर्स असा दावा करत आहेत की, काश्मीर पोलीस प्रमुखांनी कबूल केले आहे की शहीदांचे मृतदेह डंपरमधून पाठवावे लागले होते.

विश्वास न्यूजने या दाव्याची पडताळणी केली असता असे आढळून आले की, यासोबत व्हायरल होणारा व्हिडिओ डीपफेक आहे. मूळ व्हिडिओमध्ये एआयच्या मदतीने तयार केलेला ऑडिओ जोडून तो व्हायरल केला जात आहे.

काय आहे व्हायरल पोस्ट?

एक्स (X) युजर ‘Dr Sangram Gokulsingh Patil’ यांनी १७ नोव्हेंबर २०२६ रोजी एक व्हिडिओ पोस्ट (आर्काइव्ह लिंक) करत लिहिले की, “काश्मीर पोलीस प्रमुखांनी सांगितले आहे की शहीद झालेल्या किश्तवाड पोलिसांच्या दोन अधिकाऱ्यांचे मृतदेह कचरा उचलणाऱ्या गाडीतून न्यावे लागले. भारतीय लष्कराने काश्मीर पोलिसांना रुग्णवाहिका (अ‍ॅम्ब्युलन्स) देण्यास नकार दिल्यानंतर, हे मृतदेह कचऱ्यासोबत ठेवण्यात आले होते.”

यामध्ये अधिकारी बोलत आहेत की, “परिसरातील सर्व लष्करी ट्रक आणि वाहने व्यस्त होती, त्यामुळे आमच्याकडे दोन शहीद एसपीओ जवानांचे पार्थिव एका डंपर ट्रकमधून नेण्याशिवाय कोणताही पर्याय नव्हता, परंतु खरा मुद्दा हा नाही की त्यांना डंपरमधून नेले गेले की कचऱ्याच्या ट्रकमधून. त्यांच्या कुटुंबीयांना त्यांच्या प्रियजनांचे पार्थिव मिळाले. त्यांना आणखी काय हवे आहे?”

पडताळणी

व्हायरल दाव्याची तपासणी करण्यासाठी आम्ही सर्वप्रथम व्हिडिओच्या की-फ्रेम्सना गुगल लेन्सवर सर्च केले. ‘एएनआय’ (ANI) च्या एक्स हँडलवरून १६ नोव्हेंबर २०२६ रोजी याचा मूळ व्हिडिओ पोस्ट करण्यात आला होता. या व्हिडिओमध्ये केंद्रीय राखीव पोलीस दलाचे (CRPF) जम्मू-काश्मीर झोनचे विशेष महासंचालक (SDG) संदीप खिरवार यांना पाहिले जाऊ शकते. या व्हिडिओमध्ये ते किश्तवाडमध्ये बेपत्ता झालेल्या दोन एसपीओंचे मृतदेह सापडल्याबद्दल बोलताना म्हणत आहेत की, “मी फक्त एवढेच सांगू शकतो, मी जे सांगू शकतो ते हेच आहे की कोणत्याही जवानाचा, सुरक्षा दलातील कोणत्याही व्यक्तीचा जीव जाणे हे आपल्या सर्वांसाठी खूप मोठे नुकसान आहे. आणि आम्ही सर्व शहीदांप्रती आमचा अत्यंत आदर व्यक्त करतो, आणि आम्ही त्यांच्या कुटुंबीयांच्या पाठीशी खंबीरपणे उभे आहोत, आणि आम्ही हे सुनिश्चित करू की त्यांना न्याय मिळेल, कुटुंबाला न्याय मिळेल. आणि बस एवढेच.”

या व्हिडिओमध्ये आम्हाला व्हायरल विधान ऐकू आले नाही.

या आधारावर कीवर्ड्सच्या मदतीने गुगल सर्च केल्यावर आम्हाला ‘सीआरपीएफ श्रीनगर’च्या एक्स हँडलवरून केलेली एक पोस्ट मिळाली, जी अशाच एका व्हायरल पोस्टला उत्तर देताना १७ नोव्हेंबर २०२६ रोजी करण्यात आली होती. त्यानुसार, “हा दावा खोटा आणि दिशाभूल करणारा आहे. व्हिडिओमध्ये डिजिटल पद्धतीने छेडछाड करण्यात आली आहे. यामध्ये सीआरपीएफचे एसडीजी संदीप खिरवार यांच्या नावावर बनावट टिप्पणी जोडण्यात आली होती. संदीप खिरवार हे काश्मीर पोलीस प्रमुख नाहीत. चुकीची माहिती पसरवण्याचा आणि भारतविरोधी कथानक तयार करण्याचा हा एक प्रयत्न आहे.”

मूळ व्हिडिओमध्ये एआयद्वारे छेडछाड केल्याची शक्यता लक्षात घेऊन आम्ही व्हायरल होत असलेल्या व्हिडिओची एआय डिटेक्शन टूल्सच्या मदतीने तपासणी केली. सर्वप्रथम आम्ही हा व्हिडिओ ‘diopter’ वर अपलोड केला. यामध्ये व्हिडिओचा ऑडिओ सुमारे ९९ टक्के एआय-निर्मित असण्याची शक्यता समोर आली.

यानंतर आम्ही व्हिडिओ एआय डिटेक्शन टूल ‘aurigin’ वर अपलोड केला. यामध्येही व्हिडिओ एआयने तयार केलेला असण्याची शक्यता ८२ टक्के वर्तवण्यात आली.

अधिक पुष्टीकरणासाठी आम्ही आमचे सहकारी ‘टीआयए’ (पूर्वीचे एमसीए) यांचा उपक्रम असलेल्या ‘डीपफेक्स अ‍ॅनालिसिस युनिट’ (डीएयू) शी संपर्क साधला. डीएयूच्या विश्लेषणानुसार, ‘हिया’ (Hiya) वरून तपासणी केल्यावरही याचा ऑडिओ ९६ टक्के एआय संभाव्य असल्याचे आढळले.

यावरून हे स्पष्ट झाले की, व्हायरल होत असलेला व्हिडिओ डीपफेक आहे.

काय आहे संदर्भ?

जम्मू-काश्मीरमधील किश्तवाड येथे ११ नोव्हेंबर २०२६ रोजी गोळीबाराची माहिती मिळाल्यानंतर दोन एसपीओ रशपाल सिंह आणि बॉबी चंद बेपत्ता झाले होते. ‘आजतक’च्या वेबसाइटवर १५ नोव्हेंबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या एका वृत्तानुसार, सुरक्षा दलाच्या जवानांना घटनास्थळापासून सुमारे दोन किलोमीटर अंतरावर १२ नोव्हेंबर रोजी दोघांचे मृतदेह सापडले होते. दोन्ही जवानांचे पार्थिव त्यांच्या गावी पाठवण्यात आले होते. भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) आमदार शगुन परिहार यांनी आरोप केला होता की, दोन्ही मृतदेह शवपेटीशिवाय एका डंपरमध्ये ठेवून गावात आणले गेले होते.

आम्ही शेवटी डीपफेक व्हिडिओ शेअर करणाऱ्या युजरच्या प्रोफाईलची तपासणी केली. एका विशिष्ट विचारसरणीने प्रभावित असलेल्या या युजरचे खाते फेब्रुवारी २०१५ मध्ये तयार करण्यात आले होते आणि त्याचे लोकेशन युनायटेड किंगडम (UK) दिलेले आहे. या युजरचे २७ हजारांहून अधिक फॉलोअर्स आहेत.

निष्कर्ष: शहीद एसपीओंच्या पार्थिव शरीरांबद्दल बोलणाऱ्या सीआरपीएफचे एसडीजी संदीप खिरवार यांचा व्हिडिओ डीपफेक आहे. मूळ व्हिडिओमध्ये एआय-निर्मित ऑडिओ जोडून खोट्या दाव्यासह व्हायरल केला जात आहे.

  • Claim Review : काश्मीरच्या पोलीस प्रमुखांनी सांगितले की जवानांचे मृतदेह कचरा उचलणाऱ्या गाडीतून पाठवावे लागले हो
  • Claimed By : X User- Dr Sangram Gokulsingh Patil
  • Fact Check : False

Know the truth! If you have any doubts about any information or a rumor, do let us know!

Knowing the truth is your right. If you feel any information is doubtful and it can impact the society or nation, send it to us by any of the sources mentioned below.

टॅग्स

Post your suggestion

No more pages to load

संबंधित लेख

Next pageNext pageNext page

Post saved! You can read it later