Fact Check: डिसेंबरमध्ये नागपूरमध्ये झालेल्या निदर्शनाचा व्हिडिओ अलीकडील जातीय हिंसाचाराशी संबंधित असल्याचा दिशाभूल करणारा दावा करून केला जात आहे शेअर 

नवी दिल्ली (विश्वास न्यूज). सोमवारी महाराष्ट्रातील नागपूरमध्ये औरंगजेबाचे थडगे हटवण्यासाठी करण्यात आलेल्या निदर्शनादरम्यान मुस्लिम समुदायाचा पवित्र ग्रंथ जाळला गेल्याची अफवा पसरली. यानंतर दोन गटांमध्ये तणाव वाढला आणि संघर्ष झाला, ज्यामुळे शहरात परिस्थिती तणावपूर्ण बनली. दरम्यान, सोशल मीडियावर एक व्हिडिओ व्हायरल होत आहे. व्हायरल होत असलेल्या या व्हिडिओमध्ये अनेक लोक निदर्शन करताना दिसत आहेत. त्याच वेळी, प्रत्येकाच्या हातात भगवे झेंडे दिसत आहेत. व्हिडिओ शेअर करताना, वापरकर्ते तो अलीकडील नागपूर दंगलीशी जोडून व्हायरल करत आहेत आणि हा व्हिडिओ त्याच प्रकरणाशी संबंधित असल्याचा दावा करत आहेत.

विश्वास न्यूजच्या तपासात असे आढळून आले की, व्हायरल व्हिडिओचा नागपूरमधील अलिकडच्या जातीय हिंसाचाराशी काहीही संबंध नाही. हा व्हिडिओ सुमारे पाच महिने जुना आहे आणि नागपूरमध्ये बांगलादेशी अल्पसंख्याकांवरील हिंसाचाराशी संबंधित निदर्शनाचा आहे. डिसेंबर 2024 चा हा व्हिडिओ, आता दिशाभूल करणाऱ्या दाव्यासह पसरवला जात आहे.

काय आहे व्हायरल पोस्टमध्ये?

फेसबुक पेज ‘अजी हाँ जी’ ने 20 मार्च रोजी व्हायरल पोस्ट शेअर केली आणि लिहिले की, “पॉवर ऑफ नागपुर. सोडून जाऊ नका.”

या पोस्टची संग्रहित आवृत्ती येथे पाहा.

तपास 

आमची चौकशी सुरू करण्यासाठी, आम्ही प्रथम व्हिडिओ काळजीपूर्वक पाहिला. व्हिडिओमध्ये उड्डाणपुलावर लावलेल्या बॅनरवर ‘सकळ हिंदू समाज’ लिहिलेले दिसत होते.

तपासासाठी, आम्ही व्हिडिओमधून काही प्रमुख फ्रेम्स काढल्या आणि गुगल लेन्सद्वारे त्या शोधल्या. शोध घेतल्यावर आम्हाला एका फेसबुक वापरकर्त्याने शेअर केलेला हा व्हिडिओ सापडला. येथे नागपूरचा हवाला देत 10 डिसेंबर 2024 रोजी व्हिडिओ अपलोड करण्यात आला आहे.

या आधारावर, आम्ही आमचा तपास पुढे नेला आणि ‘नागपूर हिंसाचार 10 डिसेंबर’ या कीवर्डने बातम्या शोधल्या. शोध घेतल्यावर आम्हाला 7 डिसेंबर रोजी टाईम्स ऑफ इंडियाच्या वेबसाइटवर प्रकाशित झालेली एक बातमी सापडली. येथील बातमीत दिलेल्या माहितीनुसार, ‘सकळ हिंदू समाजाने बांगलादेशी अल्पसंख्याकांच्या समर्थनार्थ 10 डिसेंबर रोजी नागपुरात निदर्शन आयोजित केले आहे.’

एबीपी माझाच्या यूट्यूब चॅनलवर, आम्हाला 10  रोजी त्याच निदर्शनाचा लाईव्ह व्हिडिओ सापडला. येथे दिलेल्या व्हिडिओमध्ये सांगितल्याप्रमाणे, हे निदर्शन सकळ हिंदू समाजाने आयोजित केले आहे. त्याच वेळी, या निदर्शनाचा उद्देश, बांगलादेशातील हिंदूंवरील हिंसाचाराच्या विरोधात आवाज उठवणे हा होता.  

व्हायरल पोस्ट आणि एबीपी माझाच्या यूट्यूब चॅनलवर आढळणाऱ्या अशाच प्रकारच्या फ्रेम्स, खालील कोलाजमध्ये पाहता येतील.

आमच्या शोधाच्या दरम्यान, आम्हाला 10 डिसेंबर रोजी ‘राष्ट्र बाण न्यूज’ नावाच्या यूट्यूब चॅनलवर अपलोड केलेला या निदर्शनाचा लाईव्ह व्हिडिओ सापडला.

व्हायरल व्हिडिओची पुष्टी करण्यासाठी, आम्ही नागपूरचे वार्तांकन करणाऱ्या पत्रकार, सुरभि शिवपूरकर यांच्याशी संपर्क साधला आणि व्हायरल पोस्ट त्यांच्यासोबत शेअर केली. त्यांनी आम्हाला पुष्टी केली की, ‘नागपूरच्या हिंसाचारानंतर तिथे असे कोणतेही निदर्शन झालेले नाही.’

दैनिक जागरणच्या 18 मार्चच्या बातमीनुसार, ‘सोमवारी रात्री महाराष्ट्रातील नागपूरमध्ये हिंसक संघर्ष पाहायला मिळाला. औरंगजेबाच्या थडग्याच्या वादावरून दोन गटांमध्ये हिंसाचार इतका पसरला की, घरे आणि वाहने जाळण्यात आली. नागपूरच्या महालमध्ये सुरू झालेला हिंसाचार हंसपुरीपर्यंत पसरला.’ या प्रकरणाशी संबंधित संपूर्ण बातमी येथे वाचता येईल.

आता दिशाभूल करणारी पोस्ट शेअर करणाऱ्या ‘अजी हाँ जी’ या फेसबुक पेजचे सोशल स्कॅनिंग करण्याची पाळी होती. आम्हाला आढळले की, या पेजला 16 हजार लोक फॉलो करतात.

निष्कर्ष: विश्वास न्यूजच्या तपासात असे आढळून आले की, व्हायरल व्हिडिओचा नागपूरमधील अलीकडील हिंसाचाराशी काहीही संबंध नाही. हा व्हिडिओ सुमारे पाच महिने जुना आहे आणि नागपुरात बांगलादेशी अल्पसंख्याकांवरील हिंसाचाराशी संबंधित निदर्शनाचा आहे. डिसेंबर 2024 चा हा व्हिडिओ, आता दिशाभूल करणाऱ्या दाव्यासह पसरवला जात आहे.

टॅग्स

• Nagpur
• Nagpur Violence